آیا فعالیت گسل شمال غرب شهر انار قابل پیش بینی است؟
گسل انار
گسل انار دقیقاً در غرب شهر انار و در تقاطع جاده آسفالته انار - یزد دارای امتداد N09W میباشد و طول گسل بالغ بر km 100 است. این گسل حرکت راستگرد داشته و بخش غربی آن فروافتاده است. محل گسل دقیقا به فاصله ۲۲۳۰متری شمال پلیس راه انار - یزد واقع می باشد که امتداد جنوبی آن از ۳۶۰۰متری جاده شهربابک گذر میکند ودر جنوب غرب تا دهنه رودخانه بیاض ادامه دارد که در انتها در ارتفاعات جنوب غربی به سمت کوههای محمد سلیمان وکوه کرم در نزدیک میمند قابل تعقیب میباشد امتداد شمالی گسل فوق تا آبرفتهای شمال اناردرون بخش کویری دیده میشود و سپس در زیر آبرفتها به سمت غرب مایل گشته و تا ارتفاعات جنوب شرقی بهادران ادامه دارد
زمین لرزه های اخیر در نقاط مختلف ایران فجایع انسانی دردناکی به بار آورده است زلزله بم بزرگترین فاجعه انسانی سال 2003 میلادی در جهان شناخته شد.
زلزله از پدیدهای طبیعی است که درطول تاریخ حیات بشر بارها انسان را به وحشت انداخته و باعث تخریب شهرها و روستاهای زیادی به همراه تلفات انسانی شدید بوده است . به گونه ای که انسان چون خود را در مقابل آن عاجز ودرمانده دیده ، آن را به پدیده های ماوراء طبیعت و خشم خدایان برانسان دانسته است در سال های اخیر بحثهای زیادی در بین مردم مبنی بروقوع زلزله در برخی شهرها شایعه شده است وروز به روز هم بر شدت آن افزوده میشود از طرف دیگر لرزش های گاه به گاه در برخی شهرهای اطراف به این شایعات قوت میبخشد . با توجه به وقوع زلزلههای چند ساله اخیر در استان کرمان از جمله زلزله گلباف ، سیرچ، وزلزله مخرب سال 82 بم وزلزله های شهرهای اطراف استان همچون طبس ،... و با توجه به سابقه تاریخی و دوره بازگشت زلزله های بزرگی که استان کرمان را تهدید میکند لازم میباشد تا هرکسی بنا به موقعیت خود بکوشد با این پدیده وراههای موثر در کاهش تلفات وخسارات ناشی از آن آشنا گردد وموظف است به دیگران نیز آنهارا بیاموزد . لذا با توجه به گسل های فعال زیادی که در سطح کشور وجود دارد که فعالیت آنها بسیار تهدید کننده است از جمله گسل بزرگ شمال غرب شهرانارو گسل های بسیار دیگری در شهرهایی به دلیل عبور گسل ازکنار آنها مورد تهدید زلزله هستند.
اما برای پیش بینی زمانی وقوع زلزله مستلزم یک کار علمی است. یکی از این روش ها، نمونه برداری و تعیین سن وقوع زلزله برای تشخیص دوره بازگشت زمین لرزه است.اگر در پروسه زمانی تا 15 هزار سال گذشته که به دوره "هولوسن" یعنی زمان عهد حاضر زمین شناسی، زلزله ای به دلیل فعالیت گسل مورد نظر، رخ داده باشد، در مواردی رسوبات سطحی آبرفتی جوان روی آن گسل جمع شده و امکان نمونه برداری و تعیین سن زمان وقوع زلزله مسیر است.
گسل هایی که در این دوره زمین شناسی فعالیت کرده باشند، گسل فعال شناخته می شوند. بخشی از این گسل های فعال که تاریخچه فعالیت آنها مربوط به 3 هزار سال اخیر است بر اساس تاریخ تمدن در منطقه فلات ایران به وقوع پیوسته است و فعالیت آنها را می توان با مطالعه کتابهایی مانند تاریخ زمین لرزه های ایران جستجو کرد. بخشی از این گسل ها نیز هیچ زلزله های مهمی نداشته ولی فعال هستند و زمین لرزه های پی در پی کم اهمیتی داشته اند و همواره انتظار فعالیت شدید این گسل ها می رود. البته باید در نظر داشت که همیشه نمی شود از حفاری و نمونه برداری نمونه های قابل استنادی به دست آورد. با در نظر داشتن حرکت زمین توسط شبکه های زلزله نگاری و بررسی مداوم یک بازده زمانی نیز می توان به شکل تخمینی فعالیت های یک گسل را تحت نظر داشت.
چون زلزله ها در مناطق گسلی ومناطق جوش خورده بین صفحات فعلی وقدیمی بوجود می آید،لذا می توان مناطق خطر را مشخص کرد وبا کار زمین شناسی صحرایی و یا به کمک تصاویر ماهواره ای وعکس های هوائی محل هایی که گسل های فعال از آن عبور می نمایند بطورکامل نقشه برداری ومشخص نمود و محلهای خطرناک را برای آینده درآن مشخص نمود تا بزرگی احتمالی زلزله در هر منطقه معین باشد .
لذا می توان بر اساس این نقشه ها که هم منطقه زلزله وهم گسل فعال را نشان می دهند ، مکانهای مناسب ومراکز جمعیتی واقتصادی را مکان یابی نمود وبا بکار گیری دانش ،تکنیک وطرحی مناسب ، مصالح خوب ، اسکلت بندی مناسب ،آموزشها وایجادامادگی های لازم در مردم ومسئولان ، ایجادمراکز امدادرسانی وآتش نشانی و غیره از تلفات وخسارت احتمالی جلو گیری کرد . پس قبل از وقوع زلزله لازم است پیش بینی زلزله انجام شود منظور از پیش بینی زلزله یعنی اینکه زلزله در کجا و چه زمانی و با چه قدرتی ممکن است اتفاق بیافتد . اینکه زلزله ها در کجا رخ میدهند امروز کم وبیش قابل پیش بینی است . اما اینکه کی و باچه قدرتی هنوز در پرده ابهام است . با اینکه انسان در صدد پیش بینی حوادث طبیعی از جمله زلزله با توجه به قرائن هست و از آروزهای بشر محسوب می شود اما هنوز دانشمندان نا امیدانه در تلاشند تا راهی برای پیش بینی حوادث کنترل نشدنی چون زلزله بیابند.
با توجه به مطالب فوق و وجود شایعات پیرامون گسل شمال شهر انار تلاش شده تا کمی با پدیده زلزله و موقعیت این گسل آشنا شده و ساخت و ساز در حریم این گسل با مطالعات کافی و نظر کارشناسان متخصص انجام بگیرد متاسفانه با توجه به عدم رعایت حریم گسل و مطالعات کارشناسی و بی توجهی به وجود گسل بزرگ در شمال شهر انار تمام ساختمانها و تاسیسات دانشگاه آزاد اسلامی این شهر در روی این گسل و حریم آن بنا شده است که در صورت فعالیت شدید گسل و وقوع زلزله خسارات جبران ناپذیری به بار میآورد لذا لازم است از این به بعد در تعیین محل شهرک های جدید و تمامی پروژه های عمرانی باید کارشناسی های دقیق از نظر فاصله گسل فعال تا محل مورد نظر انجام شود و مانند شهرک هایی که در سالهای اخیر ساخته شده است تنها به گزارشات ناشیانه و سطحی اکتفا نشود. به این منظور می بایست برای هر پروژه بودجه ای مبنی بر انجام تحقیقات زلزله شناسی اختصاص پیدا کند. و مسئولین مربوطه بویژه شهرداریهای هر شهر با توجه به در نظر گرفتن مطالعات کارشناسی اقدام به صدور پروانه های ساختمانی نمایند و مسئولین محترم دانشگاه آزاد انار هم با تمهیدات مقاوم سازی و با رعایت استانداردهای لازم و مطالعات کارشناسی سازه های آینده را احداث و در برابر زلزله ایمن کنند یا در صورت امکان محلهای مناسب دیگری در نظر بگیرند تا از حریم گسل فاصله داشته باشند حریم گسل فاصله مشخص شده ای از گسل است که ساخت هر گونه سازه ای در آن محوطه ممنوع شناخته می شود. معمولا گسل ها شامل چند قطعه هستند. البته می توان حریم گسل را در تمام طول گسل یکسان بر آورد کرد . این روش در صورت مطالعات ضعیف بر روی گسل اتفاق می افتد ولی به شکل دقیق تر هر قطعه از گسل حریم مشخصی دارد. اگر شیب گسل مشخص باشد حریم گسل به سمت شیب بیشتر است. حریم گسل بر اساس روابط تجربی تعریف می شود. رابطه تجربی رابطه ای است که بر اساس داده های محدوده ای که در آن گسیختگی دیده می شود از جمله طول گسل و بزرگای زلزله تعریف می شود. حریم گسل در سه حریم محافظه کارانه تحت عناوین حریم قطعی ،حریم متوسط و حریم بزرگ تعریف می شود و همانطور که گفته شد این حریم برای هر گسل تعریف منحصر به آن گسل را دارد.
وجود نام خلیجفارس در کتابها و نقشههاى باستانى اروپایى
بر اساس نقشه تاریخى موجود در سازمان زمینشناسى و اکتشافاتمعدنى کشور:
وجود نام خلیجفارس در کتابها و نقشههاى باستانى اروپایى
در نقشه تاریخى موجود در سازمان زمینشناسى و اکتشافاتمعدنى کشور، برگرفته از مجموعه کتابهاى باستانى 250 ساله اروپایى، نام خلیج پریسکوس یا خلیجفارس و خوزستان و طبس و دیگر مناطق ایران نوشته شده است.
به گزارش روابطعمومى سازمان زمینشناسى و اکتشافاتمعدنى کشور، دکتر جمشید افتخارنژاد، کارشناس ارشد این سازمان از وجود نقشه کهن ایران بزرگ به عنوان سندى قدیمى براى اثبات نام خلیجفارس از حدود 250سال قبل خبر داد و گفت: پرفسور یوان اشتوکلین، زمینشناس سوئیسى در پایان خدمتش و به هنگام ترک ایران، اصل نقشه کهن ایران بزرگ را به رسم یادبود به اینجانب هدیه نمود که این نقشه مرزهاى ایران را از زمانهاى گذشته به طور واضح نشان مىدهد.
وى افزود: بر اساس این نقشه، ایران در گذشته در غرب تا دیاربکر و منطقه کردستان عراق و ترکیه و تا دریاى آزوف و در شمال قفقاز و همه کشورهاى آسیاى مرکزى امروز را در بر مىگرفته و در شرق نیز تا حوالى تبت و کشمیر و کابل و جلگه پنجاب و ازبکستان و در جنوب تا جنوب خلیجفارس امتداد داشته است.
افتخارنژاد با بیان این که در این نقشه همانند دیگر نقشههاى قدیمى نام خلیجفارس به همین نام نوشته شده، تصریح کرد: در نقشههاى پیشین نیز خلیجفارس به نام پرسیکوس سینوکس یاد شده که در اینجا هم خلیج پریسکوس یا خلیجفارس، خوزستان و طبس و دیگر مناطق ایران نوشته شده است.
وى با اشاره به متن ارسال شده پرفسور اشتوکلین درباره نقشه مورد نظر، خاطرنشان کرد: این نقشه، یک چاپ اصلى از مجموعه کتابهاى باستانى، نقشههاى ایران و آسیاى مرکزى است که D'Isle G.de اولین جغرافىدان نامى پادشاهى فرانسه تهیه کرده و حدود 250سال قبل به چاپ رسانده است.
یادآور مىشود دکتر یوان اشتوکلین از چهرههاى ماندگار در دانش زمینشناسى ایران بیست و هفت سال از عمر خود را براى شناخت پدیدههاى زمینشناسى ناشناخته ایرانزمین سپرى نمود و اندوختههاى ارزشمند علمى خود را در قالب تعداد فراوانى کتاب، مقاله و نقشههاى زمینشناسى به یادگار گذاشت.
وى در سال 1950 میلادى، همزمان با ملى شدن صنعت نفت ایران با گروهى از زمینشناسان کشور بىطرف سوئیس به ایران اعزام شد. این گروه در قالب شرکت جدیدالتاسیس ملى نفت ایران، هسته مرکزى اکتشافات را سامان داده و اکتشافات را در سراسر کشور آغاز و همزمان به آموزش نیروى انسانى جوان در صنعت همت گماشتند. گفتنىست در سال 1341(1960میلادى) که سازمان زمینشناسى کشور فعالیت خود را در چارچوب پروژه مشترک UNDP سازمان ملل و دولت ایران آغاز کرد، اشتوکلین به عنوان زمینشناس ارشد این پروژه مشترک از سوى UNDP منصوب و مسوولیت برنامهریزى، تهیه و تدوین نقشههاى زمینشناسى سراسرى کشور را برعهده گرفت. وى با کاردانى و درایت مدیریت وقت سازمان و تلاش پرثمر زمینشناسان جوان ایرانى، نسبت به ایجاد و تجهیز آزمایشگاه و بخشهاى گوناگون بر اساس استاندارد سازمانهاى زمینشناسى کشورهاى پیشرفته دنیا اقدام نمود به نحوى که سازمان زمینشناسى نوپاى ایران در زمان کوتاهى عقبماندگىهاى موجود را جبران و موقعیت ممتازى در منطقه کسب نمود. پس از ترک ایران، همکاران ایرانى او به خوبى از مسئولیتى که به عهده آنها گذاشته شده بود برآمدند و امروز سازمان زمینشناسى و اکتشافاتمعدنى کشوردر جایگاه والاى علمى کنونى خود قرار گرفته است.


